دبستان ما

اهداف آموزش و پرورش پيش دبستاني
هدف، يک نقطه مطلوب در تعليم و تربيت است که فرايند تعليم و تربيت به سمت آن سوق داده مي شود. اهداف بايد تکامل پذير باشند. اهداف تعليم و تربيت از پيش تعيين شده هستند، بايد تحت شرايط خاص، قابليت تغيير داشته، تکامل پذير و قابل تحقق باشند.

هدفهاي آرماني، غير قابل تحقق و غير واقع بينانه، براي تعليم و تربيت، معقول و مناسب نيست. موارد زير از ويژگيهاي اهداف مي باشند. در آموزش و پرورش پيش دبستاني و مقاطع بالاتر  هدف بسيار مهم است، زيرا موجب هماهنگي فعاليت ها مي گردد و به معلم و دانش آموز، انگيزه مي دهد. از طرف ديگر، معيار ارزشيابي پيشرفت تحصيلي دانش آموزان، هدف است. دست يافتن به اهداف، بيانگر آن است که آموزش و پرورش تأثير مناسبي داشته و در رسيدن به اهداف خود، موفق بوده است.   آموزش پيش دبستاني، بايد اهداف را به صورت رفتاري تعيين کند. اهداف رفتاري، اهدافي هستند که منظور معلم را از آموزش، به صورت رفتار قابل مشاهده و اندازه گيري بيان مي کنند.  

اهداف رفتاري، سه شاخص بسيار مهم دارند:
الف ) قابل مشاهده و اندازه گيري هستند.  
ب ) معيار دارند. براي مثال: اگر دانش آموز دبستاني به ٨٠ درصد سوالات پاسخ بدهد، اين معيار است. معيار، ملاک قبولي دانش آموز را مشخص مي کند.  
ج ) هدف رفتاري، شرايط را مشخص مي کند.  

هدفهاي ما در دوره پيش دبستاني، عبارتند از:  
1-ايجاد رشد هماهنگي در دانش آموز   اين رشد عبارت است از: رشد عاطفي، شناختي، جسماني و معنوي. 
 2-تقويت نظم و انضباط در دانش آموز  
3-علاقمند کردن کودک به محيط دبستان
4-کنترل عواطف دانش آموز تا او به درستي ابراز وجود کند. 
5-پرورش حواس پنجگانه  
6-پرورش دقت 
7-پرورش خلاقيت و کنجکاوي 
8-ايجاد عادات بهداشتي و ايمني  
9-پرورش و سلامت جسمي و رواني دانش آموز  
10-زمينه سازي براي آموزش دبستاني  
11-پرورش نظم ذهني دانش آموز تا با اراده خود، آموزشها را دنبال کند.  

پرورش خودپنداري مثبت، هدف مهمي در تمام مقاطع تحصيلي است. تقويت خودپنداري در آموزش پيش دبستاني، همچون مقاطع ديگر، مهم است، زيرا رابطه اي بسيار قوي، بين تقويت، ايجاد خودپنداره و پيشرفت تحصيلي کودک در مقاطع مختلف، وجود دارد. نکته قابل انتقاد در نظام آموزشي، اين است که بسياري از معلمان، نه تنها خودپنداره کودک را تقويت نمي کنند، بلکه آن را تخريب مي کنند . مربي بايد تربيت کننده باشد، نه اينکه دانش آموز را تحقير کند. تقويت خودپنداره کودک، بايد سرلوحه فعاليتهاي تربيتي والدين و مربي پيش دبستاني قرار بگيرد. نکته مهم، ايجاد فرصت هاي يادگيري است که دانش آموز در آنها، احساس موفقيت بکند و در خودپنداره وي موثر باشد.   يکي از اهداف اين دوره، شناخت کودک است که از راه مشاهده نيز، مي توان به اين هدف نائل گشت. افرادي مثل مونته سوري و دکرولي، عقيده داشتند که دانش آموز پيش دبستاني را بايد در حين فعاليت هاي آزاد مشاهده کرد.   يکي ديگر از اهداف پيش دبستاني، تعديل درون نگري کودک و توجه کودک پيش دبستاني، به اشياء، پديده ها و اموري است که در بيرون قرار دارند، در نتيجه، او جهان بيني بهتر و شناخت بيشتري از مسائل به دست مي آورد. هنگامي که ما توجه دانش آموز را به محيط بيروني معطوف مي کنيم، او بيشتر به روابط، رغبت ها، مفاهيم اساسي، پديده ها، خصوصيات اشياء و روابط اشياء و پديده ها دقت مي کند. اين امر لزوماً موجب جهان بيني عيني تري در ذهن کودک پيش دبستاني خواهد شد. خانه، مدرسه و پيش دبستاني، همه جا جزء زندگي فرد است و بين زندگي در خانه و پيش دبستاني، نبايد تفاوت باشد. ما بايد فضاي پيش دبستاني را طوري آماده سازيم که با انگيزه ها، علائق و تجارب کودک هماهنگ باشد.   آموزش و پرورش براي زندگي است، يعني تعليم و تربيت کودکان، براي اين است که بچه بتواند زندگي کند. به گفته ديويي: تعليم و تربيت، همان زندگي است. در تمام مراحل تربيت، اگر محتوا طوري ارائه شود که با زندگي کودک عجين نشده باشد، کودک علاقه اي به آنها نشان نمي دهد. اگر مسائل پيش دبستاني، با زندگي واقعي دانش آموز و کودک پيش دبستاني ارتباط نداشته باشد، منجربه بي ميلي و بي رغبتي کودک مي شود. هر چه ارتباط بيشتري بين موضوع درسي، فعاليت هاي پيش دبستاني و زندگي واقعي کودک ايجاد شود، موجب ميل و رغبت کودک به اين مسائل خواهد شد .

يکي از اصول مهم تعليم و تربيت، تطبيق فعاليتهاي آموزشي و تربيتي با ويژگيهاي شناختي، جسماني و عاطفي کودک مي باشد. تعليم و تربيتي که مبتني بر اين موارد نباشد، نمي تواند به اهداف مورد نظر دست يابد.

ويژگيهاي کودکان را به سه دسته جسماني، شناختي و عاطفي تقسيم بندي نموده اند:

ویژگیهای جسمانی:کودک پيش دبستاني بين پنج تا شش سال، استخوانهاي نرم و انعطاف پذيري دارد، هنوز مهارت کافي در استفاده از ماهيچه هاي کوچک پيدا نکرده است، منظور از ماهيچه هاي کوچک، انگشتان کودک است، در انجام فعاليتهاي بدني، از کل بدن خود استفاده مي کند و مي توان گفت: رشد کودک از عضلات بزرگتري، مثل ماهيچه هاي دست، پا و حرکات عام آغاز شده و به حرکات خاص و عضلات کوچکتر پيش مي رود، به تدريج بيناين عضلات هماهنگي لازم صورت مي گيرد ( از طريق ميه ليني شدن تارهاي عصبي ) و قلب کودک در اين مرحله سني، خيلي سريعتر از مراحل قبل رشد مي نمايد.

 ويژگيهاي شناختي و عاطفي کودک پيش دبستاني، بسيار مهم و با اهميت است و بر اساس آنها، مي توان روشهاي تربيتي و محتواي درسي را مشخص نمود .

کودکان پيش دبستاني، بسيار فعال و پر جنب و جوش هستند، آنها در عين اينکه فعالند، بسيار زود خسته مي شوند و کنجکاو و جستجوگر هستند. اين ويژگي، به عنوان يکي از اهرمهاي مهم تعليم و تربيت محسوب مي شود و مربي بايد به نحو احسن از آن استفاده نمايد.

ویژگیهای شناختی:کودک پيش دبستاني، به تدريج به مرحله هوش عملي نزديک مي شود. هوش عملي، هوشي است که جنبه حسي و تجربي دارد . فعاليتهاي کودک، حسي و تجربي اند.

کودک با بکار بستن هوش عملي، به فعاليتهاي آزاد مي پردازد، نتيجه کار خود را مي بيند و با اين مشاهده، تغييراتي در ديدگاههاي خود ايجاد مي نمايد .

ويژگيهاي عاطفي: حرکات کودکان پيش دبستاني، انفرادي است، علاقه به بازيهاي انفرادي دارند، خودخواه و خود محورند، به حرکات نمايشي علاقمندند، فعاليتشان مبتني بر رغبتهاي آني، ذاتي و طبيعي است، نه رغبتهاي اکتسابي و در انجام کارها، به بزرگتران وابسته هستند.

1-جهان بيني كودك پیش دبستانی:يکي از ويژگيهاي مهم کودک پيش دبستاني که در امر تعليم و تربيت کاربرد فراواني دارد، مبحث جهان بيني او است. بر اساس تحقيقات انجام شده، جهان بيني کودک در اين دوره بسيار محکم مي باشد، تصور او از دنيا خالي از مناسبات است، رابطه علٌي در آن يافت نمي شود و علت و معلول را درک  نمي کند، براي مثال، در پديده هاي طبيعي، انگيزه انساني را دخيل مي داند، از لحاظ ذهني، فکر کودک در هم آميخته است. وقتي به مجموعه اي مي نگرد، تنها به يک بُعد آن توجه دارد.

منظور از جهان بيني، ديدگاه فرد نسبت به جهان اطراف خود مي باشد. کودک پيش دبستاني، از اين لحاظ پيشرفت کرده، مرحله اي را پشت سر گذاشته است و خود را از ديگران تميز مي دهد، يعني به تميز خود از ديگران دست يافته است. روابط موجودات جهان را دقيقاً درک نمي کند، قادر به درک پديده هاي جهان نمي باشد، اصل عليت را به خوبي درک نمي کند، فکر منطقي ندارد، جهان بيني او مبهم است، روابط با ديگران را درک نمي کند و قادر به درک يک مجموعه نيست. او قادر نيست، جهان را با اجزاء تشکيل دهنده آن تحليل کند، روابط بين اجزاء را ببيند، قوه تحليل در او شکل نگرفته و واقعيات را با خيال در هم مي آميزد. بنابراين، درک او از پديده ها عيني نيست و بيشتر ذهني مي باشد.

2-خودمداري کودک پيش دبستاني: منظور از خود مداري، اين است که کودک، خود را محور عالم احساس مي کند، بر نقطه نظرات خود تأکيد دارد، داراي انعطاف پذيري ذهني و چرخش رواني جهت درک نظريات ديگران نيست و مسائل راتنها از ديد خود بررسي مي کند.

خودبيني، يک بحث اخلاقي است،بزرگسالان نيز خودبين هستند .

تفاوت خود مداري و خودبيني، در اين است که خود مداري يک مقوله شناختي، اما خودبيني، مقوله اي اخلاقي است. بزرگسالان نيز خودبين هستند و منافع خود را در نظر مي گيرند، اما کودک پيش دبستاني، خود مدار است. بچه در مقوله خودمداري، به کارهاي خود آگاهي ندارد، ولي بزرگسالان نسبت به خودبيني، آگاه مي باشند.

کودکان در سالهاي پيش دبستاني، خود محورند، يعني قادر به سازگار کردن افکار و بيان تفکرات خود از نظر ديگران نيستند. براي مثال، کتاب را به سمت خود مي گيرند و از مادر مي خواهند که آنرا بخواند.

3-فراخناي محدود توجه کودک پیش دبستانی: فراخناي تمرکز کودک پيش دبستاني نسبت به مسائل، محدود است. براي مثال کودک سه تا شش ساله، تنها بين هفت تا ١٥ دقيقه مي تواند، روي يک مسأله تمرکز داشته باشد و پس از آن، توجه او به سمت چيز ديگري معطوف مي گردد.                   

بنابراين، آنها نمي توانند، فعاليتي را به مدت طولاني ادامه دهند و به مدت طولاني آرام بنشينند، زيرا نياز به تحرک و فعاليت جسمي دارند. آنها از تکرار، به ويژه تکرار قصه، داستان و اشعار، لذت مي برند.

 4-تشخٌص طلبي کودک پیش دبستانی: يکي از ويژگيهاي مهم کودک در مرحله پيش دبستاني، تشخص طلبي يا اثبات ذات است. کودک نياز دارد که وجود خود را به ديگران اثبات کند احساس شديد شخصيت مي کند، شخصيتي که متمايز از ديگران است.

تشخص طلبي، داراي جنبه هاي بسيار مهمي است، از سه سالگي شروع مي شود و مسبوق به سابق است، يعني ناگهاني رخ نمي دهد. هنگامي که کودک واژه " من " را به کار مي برد، به تدريج رشد مي کند و در دوره پيش دبستاني، از خود تشخص طلبي نشان مي دهد. به طور مثال، او در برابر بزرگترها، ابراز وجود و مخالفت مي کند، در برابر ارائه کمک به ديگران، مقاومت مي کند و با انجام کارهاي مختلف  اثبات وجود مي کند.

از جنبه هاي تشخص طلبي اين دوره، نافرماني، سرکشي در برابر ديگران علاقمندي به جذب و برانگيختن تحسين آنها مي باشد .

موریس دس معتقد است: دروغگويي بچه ها در سن پنج تا شش سالگي، ناشي از مسائل روانشناختي است، نه اخلاقي. دروغ کودک، براي جلب توجه ديگران و خودنمايي است و براي از بين بردن آن، مي توان از تقويت منفي استفاده کرد.

با توجه به ويژگيهاي مختلف کودک پيش دبستاني، از جمله فراخناي توجه محدود، مي دانيم که او نمي تواند، به مدت طولاني آرام نشسته و هيچ تحرکي نداشته باشد، از تکرار لذت مي برد و توقع بيش از حد از او بيهوده است. هر چه زمان آموزش کودک، کوتاه تر باشد، ميزان يادگيري او بيشتر است

● ابزارهای هنر خلاق:

۱) ترسیم نقاشی و خطاطی کردن :

مدادهای شمعی، ماژیک ها، ابزار هنری کاملاً نامحدودی هستند کودک می تواند که هرجور دوست دارد آن ها را به کار ببرد می تواند روی پاکت های بی مصرف و روزنامه های کهنه نقاشی کند.

۲) کولاژ:

برای کودکان بسیار جذاب است.

این روش بسیار خوبی از چیزهای به درد نخور است با استفاده از فویل، کاغذهای پاره شدة کادو، پاکت پلاستیکی و...

۳) نقاشی با انگشت:

بهترین کاغذها برای این نوع نقاشی کاغذ سفید شفاف و غیر جاذب هستند. برای ساختن در منزل از جسب، کاغذ دیواری ، چسب آبکی و رنگ لعابی را به مقدار کمی نشاسته مایع اضافه کنیم.

۴) نقاشی کشیدن:

به نظر می رسد هیچ کاری به اندازة نقاشی با قلم مو بر روی کاغذهای بزرگ حس خلاّقیت را در کودک به جوش در نمی آورد.

نقاشی حس های بینایی، لامسه و بویایی را تحریک نمی کند و برگه های کاغذی رنگ شده با رنگ های روشن و شاد خلاّقیت و اعتماد به نفس و هماهنگی بین چشک و دست را پرورش می دهد.

۵) خلاّقیت با خمیر(مدل سازی):

خمیر به کودک کمک می کند تا بتواند تخیلاتش را تجسم ببخشد. خمیر آرام بخش قوی است و لذت ناشی از لمس گردن و چلاندن را به او می دهد.

● خلاّقیت به کمک مواد طبیعی:

۱) برف ولذت یخ :

برف ویخ زمستانی انسانرابه خلاّقیت وامی دارد.بااستفادهازآب یک سطل که یخ زده است ودرون آن آب

داغ ریخته ایم یک شمعدانی یخی میسازیم .

۲) نقاشی کردن باشنهای رنگی:

شن رادرظرفی میریزیم وبه آن رنگهای خوراکی اضافه می کنیم وصبر می کنیم خشک شود

کودک با ریختن چسب بر روی کاغذ وریختن شنهاطرحهای مناسبی می سازد.

۳) بازی با آب:

باذی خلاقانه با آب یکی از سرگرمی های لذت بخش کودکان است و در یک تشت پلاستیکی می توان آب را ریخت و با اشیاء مختلف کودک را شاد کرد یا صابون مایع اضافه کرد و با نی به کودک بدهیم تا حباب درست کند و لذت ببرد.

۴) تزئینات دیواری با مواد طبیعی:

با کودک به پارک می رویم پاکتی را برداشته و تعدادی عنلاصر طبیعی مثل خزه، برگو شاخه، سنگ های جالب، میوه های کوچک کاج و دانه جمع آوری کرده و آن را در داخل یک تشت که لایه ای از شن در کف آن ریخته گودال درست کنید و مواد جمع آوری شده را در آن جای گذاری کنید.

۵) تفریح با مواد طبیعی:

الف)مثل جمع آوری سنگ از کنار رودخانه

ب) پیدا کردن خاک رس

ج) استفاده از گل های طبیعی

۶) شن های خیس و گل:

این ها مواد شگفت انگیزی براب بازی خلاقانه است.

۷) ساختن چیزهای جدید با چوب های خشک:

● خلاّقیت به کمک مواد موجود در اطراف ما:

۱) تصاویر مرکب نامرئی:

با استفاده از آبلیمو می توان این کار را نجام داد و سپس می توان با لامپ روشن آن را نرئی نمود.

۲) ساختن چیزهای جدید به کم رخت آویز تبدیل به اسباب بازی های شاد آور می شود.

۳) نقاشی سطوح:

هم شادی آور است هم خلاق کودک می تواند روی کاشی های به درد نخور، ورق آلومینی، کاغذ دیواری نقاشی کند.

۴) ساختن چیزهای تازه به کمک خرت و پرت ها از اسباب بازی های به درد نخور چیزهایی درست می کند و از بازیافتی که کرده به خود می ماند.

۵) مادة چسبناک:

هرگاه چیزی را به شکل تازه استفاده می کنیم در واقع الگویی برای تفکّر خلاق ساخته ایم بهتر است این کار بیرون از منزل و با آرد ذرت و آب می توان استفاده کرد.

۶) بازی با رنگ های خوراکی:

می توان آن هار ا به نوعی وسیله سرگرم کننده تبدیل کرد رنگ ها را می توان به برنج یا ماکارونی ... اضافه کرد و کاردستی درست کرد.

● بازی خلاق:

۱) زمان، فضا، وسایل صحنه: هیچ چیز به اندازه اجرای نمایش تخیل را بر نمی انگیزد.

می توانیم لباس های مناسب با تأتر در اختیار او بگذاریم یا حتی جعبه ای با لباس های متنوع و وسایل نماز در اختیارش بگذاریم.

۲) مغازه بازی: این فعالیت به اندازه تفکّر خلاق به رشد یادگیری مهارت ها کمک می کند مثلاً مغازه خوار و بار فروشی درست کنیم پول های کاغذی معامله انجام دهیم.

۳) وسایل نمایش دیگر:

از چیزهای بلااستفاده در منزل مثل: پاکت نامه، صفحه کلید کامپیوتر، تلفن بدردر نخورد می توان استفاده کرد.

مثلاً برا ی نشان دادن یک آرایشگاه از برس، گل سرو... استفاده نمود

۴) اردو بازی:

چادر زدن یکی از فعالیت هایی است که بچه ها خیلی دوست دارند.

آویزان کردن یک ملحفه از روی میز چادر بزنند و وسایل لازم مانند چراغ قوه، لوله ی مقوایی به جای درخت و مقوای نارنجی برای نشان دادن آتش استفاده کرد در ضمن می توان آموزش های لازم مثل خاموش کردن آتش و کارهایی که در جنگل باید انجام دهیم را یاد داد.

۵) تفریح و ماهی گیری:

این نمایش بسیار فرح بخش است.

با سیمی که بر سر میله ی چوبی و سر دیگر آن آهنربا وصل شده باشدمی توان قلاب ماهی گیری درست کرده و با کاغذ ماهی های گوناگون که گیره به آن متصل شود.

۶) بازی ساختمان سازی خانوادگی:

ای بازی سرگرم کننده بقیه ی اعضای خانواده را به هم می پیوندد در این بازی بچه ها فکرهای خلاّقانه را به نمایش می گذارند و دست آن ها برای واقعیت بخشیدن به ذهن شان باز است در این بازی هم می توانند لذت ببرند و هم می توانند در مورد آن داستان خلق کنند.

۷) بازی تقویت حافظه با بلوک در شکل ها و اندازه های مختلف:

می توانیم مقداری بلوک ساختمان سازی را با رنگ و شکل مختلف روی میز بگذاریم بعد از اینکه کودک شکل و ترتیب چیدن آن ها را دید بگوییم چشم هایت را ببند یکی را بردار حدس بزن کدام را برداشتی.

● داستان گویی خلاّق:

۱) استفاده از عروسک های خیمه شب بازی:

می توان این عروسک را با سر انگشت دستکش های قدیمی تهیه کرد. یا تصاویر حیوانات را روی پاکت بکشیم و یا جوراب بی استفاده را به عروسک تبدیل کنیم.

۲) داستان هایی درباره ی خودم:

دیدن عکس های کودکی و خانوادگی می تواند سبب داستان گویی شود.

۳) داستان ضبط شده:

می توانیم صدای او را هنگام داستان گویی ضبط کرد و دوباره با او قصه را گوش کنیم.

۴) داستان فلش(در آوردن صدای مرتبط با داستان):

می توانیم فلش درست کرده و بگوییم کنترل کننده صدا است وقت نوک آن بالا می رود نشانة بالا بودن صدا می شود. و بالعکس.

۵) داستان هنری:

با ابتکار آن متوجّه می شویم کلماتش مهم است.

وقتی کودک در حال نقاشی است بخواهیم دربارة آن داستان تعریف کند در صورت امکان روی کاغذ ثبت کنیم و تاریخ بزنیم.

۶) داستان تجربی:

ابتکار به بقای حافظه

اگر کودک به جشن، نمایشگاه یا سفر می رود داستانی درباره ی آن تجربه بسازد به همراه عکس های گرفته شده کتاب داستان تصویری برای او بسازیم.

۷) گردآوری و تهیة نشریه:

با ابتکار او به کشف خود اقدام می کند.

کودک با استفاده از بریده ی جراید می تواند یک نشریه شخصی داشته باشد.

دعوت از والدين در دوره پيش دبستاني، به دو صورت است :

1-تصادفي: بازگرداندن کودکان به خانه توسط والدين، مربيان مي توانند از اين فرصت، حداکثر استفاده را به عمل آورده و رهنمودهايي در مورد هماهنگي فعاليتهاي خانه با پيش دبستاني ارائه دهند.

2-سازمان دهي شده: جلسات منظم آموزش والدين و جلسه انجمن اولياء و مربيان بايد برگزار شود تا از اين طريق، والدين را با جنبه هاي مختلف رشد و توانايي کودک پيش دبستاني، نحوه برخورد صحيح با کودک و روشهاي درست تربيتي آشنا کنند و در راستاي فعاليتها و روشها، هماهنگيهاي لازم صورت گيرد تا بازده آموزشي افزايش يابد.

کار با والدين در برنامه آموزش پيش دبستاني، داراي دو جنبه مي باشد:

1)همراهي والدين:به منظور مشارکت آنها در کمک به معلم يا پرسنل آموزش و پرورش، در طراحي و اجراي برنامه ها.

۲) آموزش والدين:ارائه دانش و مهارتهاي خاص به والدين، به منظور توانمند کردن آنها و موفقيت بيشتر. به عنوان مثال، ارائه دانش در زمينه مراقبت از کودک، اهميت بازي، تحريکات اوليه و روشهاي بازي موثر در آموزش مد نظر مي باشد.

در برنامه ريزي و طراحي برنامه هاي آموزش پيش دبستاني، محتواي موضوعات و برنامه ها، بايد طوري طراحي شوند که پيش نياز فعاليتهاي دبستاني باشند. آموزشهاي دروه پيش دبستاني، زمينه ساز يادگيري مفاهيم اساسي هستند که در دوره دبستان آموزش داده مي شود.

در تعليم و تربيت نوين، " اصل آموزش مداوم " حاکم است. طراحي آموزشي، از مقطع پيش دبستاني تا مادام العمر، بايد در يک راستا انجام شود. به عبارت ديگر، از دوره پيش دبستاني بايد مشخص باشد که نيازهاي بزرگسالي کدامند و آموزش پيش دبستاني، نبايد از آموزش بزرگسالان منفک باشد. به اين فرايند ، اصل " تداوم " يا " آموزش مدام " اطلاق مي شود.

يکي از دانشمندان تعليم و تربيت، بيان مي دارد که تسريع آموزشي، به عنوان" قتل نفس " تلقي مي شود، زيرا بر اساس اصل تناسب عمل و وضع، اعمال تربيتي بايد با وضعيت عاطفي، آمادگي جسماني و عقلاني کودک متناسب باشد. کودک در حال رشد، بايد فرصت يابد تا سير طبيعي رشد خود را طي کند، يعني بايد بر اساس پختگي کودک، فرصتهاي يادگيري را ايجاد کرد و آموزشهاي لازم را ارائه داد.

در آموزش و پرورش، همه چيز بايد سنجيده و حساب شده باشد و به گفته روسو، تعجيل در تربيت، امري نا معقول و نادرست است.

برنامه هاي آموزشي پيش دبستاني بايد متناسب با سطح رشد، سن و موقعيت کودکان، طراحي و اجراء شوند.

از آنجا که توانمندي کودک در يادگيري و پيشرفت، تحت تأثير تجارب اوليه مي باشد، برنامه ها بايد در بر گيرنده فعاليتهايي باشند که به رشد مهارتهاي حرکتي، نگرشهاي اجتماعي مطلوب، برانگيختن کنجکاوي، خلاقيت و پرورش توانايي هاي او بيانجامند.

-لازمه کار با کودک داشتن صبر و حوصله فراوان و از کوره درنرفتن است.

۲- لازمه کار با کودک خودشناسی و خودآگاهی و شناختن احساسات و انتظارات خود نسبت به کودک است.(بیایید خود را بشناسیم)

۳- لازمه کار با کودک خسته نشدن است. اگر می خواهید از کارتان خسته نشوید باید عاشق کارتان باشید. (بیایید عاشق کارمان با کودک باشیم)

۴- لازمه کار با کودک دانا بودن به احوال کودک است. اگر می خواهید در کار با کودک توانا شوید بیایید به مطالعه کتابهای تعلیم و تربیت کودک و روانشناسی کودک بپردازید.

۵- لازمه کار با کودک  داشتن صداقت و صمیمیت است و لزوم هماهنگی بین آنچه می گویید  و آنچه می کنید و آنچه واقعاً هستید. (خودت باش )

۶- لازمه کار با کودک داشتن ثبات عاطفی است.

۷- لازمه کار با کودک شناخت و درک کودک است همانطور که هست. (اصل پذیرش)

۸- هر کودکی را با دیگری مقایسه نکنید، بلکه با خودش مقایسه کنید بدانید که بطور مطلق هیچ کودکی شبیه کودک دیگر نیست. (توجه کردن به اصل فردیت و یا تفاوتها و شباهتهای فردی)

۹- در کار با کودک سعی نکنید نظرات خود را تحمیل کنید. اجازه بدهید حالا که او می خواهد بازی کند یا کتابی برای خواندن انتخاب کند، خود اسباب بازی و کتابش را انتخاب کند البته در چهار چوب قوانین و مقررات. ( اصل خود تصمیم گیری)

۱۰- سعی کنید با ایجاد فضای اطمینان بخش و اعتماد، رازدار و محرم اسرار کودک باشید.(اصل رازداری)

۱۱- در کار کردن با کودکان سعی کنید مساوات و عدالت را رعایت کنید. چنانچه کودکی زیبا آفریده شده یا از امتیاز دیگری برخوردار است. اجازه ندهید این گونه امور احساستان را تحت تأثیر قرار دهد و تبعیض قائل شوید و به او توجه بیش از حد معمول ابراز دارید. ( اصل مهار احساسات )

۱۲- بهترین روش ایجاد ( تقویت و تکرار رفتار مورد نظر ) تشویق است.

۱۳- از تنبیه  بدنی و سرزنش و خجالت دادن کودک جداً خوددرای کنید.

 ۱۴- هیچگاه به کودک نگویید حالا دیگر تو بچه نیستی، چون او بزرگ هم نیست و بدین تربیت با گفتن این جمله در او ایجاد اضطراب می کنید. به جای همه این حرفها بهتر است دلیل انجام دادن یا انجام ندادن کار را برایش توضیح دهید.

۱۵- اگر کودکی کار نادرستی انجام داد، دلیل نادرستی آن کار را برایش توضیح دهید نه اینکه بگویید.(تو را دوست ندارم) و با این گفته در او ایجاد ناامنی و اضطراب کنید.

۱۶- سعی کنید همیشه  اسم کودک را با اسم کوچک و پسوند جان صدا بزنید.

۱۷- در تماس بین خود و کودک سعی کنید فضایی ایجاد شود که کودک بتواند آزادانه احساسات خود را بازگو کند.

جایگاه خلاقیت در روش های تدریس و ارائه راهکارهای تدریس

یکی از دلائل مهم ترک تحصیل های مداوم دانش آموزان افزوده شدن آنان برخیل بیسوادان ساده انگاریهایی است که درباره کار مربی گری و معلمی کودکستان ها و مراکز پیش دبستانی و آموزشگاها وجود دارد. مربی کودکستان ودبستان باید علاوه بر هوش و انگیزه و انسان دوستی و تقوا و مجهز به دانش تخصصی آموزش و پرورش پیش دبستان و دبستانی باشد تا بتواند به رشد شخصیت و تفکر و خلاّقیت و مهارت و کارآئی و قدرت سازگاری کودکان یاری رسانند. مربیان باید چنان دانش و شخصیتی یافته باشند تا بتوانند راهنما و مددکار کودکان باشند و در آنان اعتماد به نفس و احساس امنیت و امکان شکوفایی استعدادهایشان را به وجود آورند مثلاً درک عمیق و همه جانبه این نکته برای مربی ضروری است که تمام فعالیت های آموزشی و پرورشی کودکستان باید بازی گونه انجام گیرد و کلیه اقدامات آموزش و پرورش پیش دبستانی باید مبتنی بر کار گیری هوش علمی کودکان برای کسب مفاهیم و مهارت های اساسی باشد.

شکوفایی و رشد ظرفیتهای خدادای کودکان و دبستانی به شخصیت مثبت وقتی میسر خواهد بود که آموزش و پرورش به مسائل زیر تأکید ورزد.

۱) یادگیری مهارتهای زبانی تا نیازها و خواسته ها خود را به دیگران بفهمانند و احساسات دیگران را نیز بفهمند.

۲) آموزش علوم به منظور شناخت جهانی که کودکان در آن زندگی می کنند و آموزش ریاضی که در رشد منطقی و علمی کودکان تاثیر دارد.

۳) آموزش مفاهیم، دانشها و ارتباط اجتماعی، به کار بردن این مفاهیم در ارتباط با سایر افراط و پرورش شخصیت اجتماعی کودکان

۴) آموزش هنر شکوفایی خلاّقیت هنری و تحسین زیبایی ها و تربیت ذوق کودکان از طریق حرکات و صداهای موزون و در نقاشی و بازیهای نمایشی و کارهای سازنده. و همچنین بازی کودکان که ضرورتی برای رشد آنهاست.

۵) سازماندهی و برنامه ریزی آموزشی از یک سو امری عمومی است که به اصول و اهداف و محتوی و روشهای آموزش و پرورش مربوط می شود که به آن برنامه آموزشی می گویند و از سوی دیگر به چگونگی سازماندهی و طرح درسی معین در کلاس معین تمام این مسائل باید مورد عنایت همه جانبه مربیان و معلمان و مدیران و مسئولان آموزشی و محققان تعلیم و تربیت باشد.

▪ خلاقیت درک زیبایی به صورتی زیبا است.

▪ خلاّقیت عبارت ار عمیق تر کندن است.

▪ خلاّقیت دوباره نگاه کردن است.

▪ خلاّقیت خط زدن اشتباهات است.

▪ خلاّقیت صحبت کردن وگوش دادن به یک گربه است.

▪ خلاّقیت وارد آبهای عمیق شدن است.

▪ خلاّقیت خارج شدن از پشت دربهای بسته است.

▪ خلاّقیت وصل کردن دو شاخه به پریز خورشید است.

▪ خلاّقیت میل به دانستن است.

▪ خلاّقیت خوش بودن است.

▪ خلاّقیت ساختن قصرهای شنی است.

▪ خلاّقیت آواز خواندن با تنهای خویش است.

▪ خلاّقیت دست دادن با آینده است.

راهکارهای متعدد تشویق خلاّقیت در کودکان با راه کارهای عملی و آسان و لوازم در دسترس:

۱) پرسش های خلاقانه:

پرسش هایی با پاسخ های متفاوت باعث خلاّقیت و تفکّر واگرا می شود. باید از کودکان پرسش هایی باز پرسید یعنی پرسشی که پاسخ های زیادی داشته باشد و هر یک از آن ها بتوانند صحیح باشند. مثل: اگر این میز را بیرون بگذاریم با آن چه کارهایی می توانیم بکنیم.

۲) حل خلاقانه مسئله:

بچه ها می توانند بیاموزند چگونه درباره ی تفاوت های خود تصمیم بگیرند. باید از آن ها بخواهیم درباره ی مشکلاتشان توضیح دهند، درباره ی راه حل آن فکر کنند یکی را انتخاب و به آن عمل کنند سپس درباره ی موفق آمیز بودن آن با معلّم یا خانواده گفتگوکنند.

۳) الگوی خلاّقیت:

خلاّقیت بیشتر از آنکه گرفتنی باشد آموختنی است .

باید به کودک نشان دهیم که از انجام کارهای ساده فرار نمی کنیم کارهایی مانند سفال کاری و امتحان کردن یک چیز جدید ساختن آواز و جوک های ساده لوحانه کودک از کارهای ساده لذت می برد و خلاّقیت را می آموزد

۴) گفتن من نمی دانم:

یافتن پاسخ به کمک یکدیگر می تواند خوشایند باشد.

پاسخ به سئوال کودک را ممکن است راه های اکتشافی را سلب کند هر چند وقت یک بار با هم پاسخ را بیابیم ندانستن مهم نیست یافتن پاسخ به کمک یکدیگر می تواند بسیار لذت بخش باشد.

۵) یک مسأله چندین راه حل:

کشف انتخاب های گوناگون به تفکّر خلاق منتهی می شود باید بداند یک مسأله ممکن است راه حل های گوناگون داشته باشد که ممکن است همه درست باشند مثلاً می توانیم راه حل هایی نشان دهیم تا بلندی های قدش را درک کند برای ابتکار از خط کش یا نخ یا روبان یا سیم می توانیم قدش را اندازه بگیریم و با سایر اشیاء مقایسه کنیم او در نهایت می بیند همه درست هستند

۶) پیشنهاد های انتخاب های گوناگون:

یادگیری تشخیص و انتخاب بخش مهمی از فرآیند خلاّقیت است به او اجازه بدهیم تا در حد توان خود انتخاب کند. مهم است که او نتیجه ی تصمیم گیری های خود را تجربه کند و احساس خوبی از انتخاب خود داشته باشد. مثال: در هنگام تعویض لباس ۳ یا۴ پیراهن مختلف پیش رویش قرار دهیم تا یکی را انتخاب کند.

۷) با دقت گوش دادن به کودک گویای این است که نظر تو برای من مهم است. وقتی باو حرف می زند باید با تمام حواس خود از چشم ها گرفته تا صورت و بدن کاملاً به او گوش دهیم. در هنگام کار باید از او بخو اهیم که صبر کند تا کارمان تمام شود بعد حرف بزند، وقتی با تمام وجود به صحبت های او گوش می کنیم در واقع به او می گوییم افکارش برای ما ارزشمند است با این برخورد او نظرات تازه تری مطرح می کند

طبق تحقيقات انجام شده دوره ي پيش دبستاني تاثيرات مثبتي بر رشد وسازگاري كودك دارد ميان يادگيري نوآموزاني كه دوره پيش دبستاني را سپري كرده اند وآنهايي كه اين دوره را نگذرانده اند چهار نمره اختلاف وجود دارد چرا كه اين دوره سبب آمادگي بيشتر براي حضور در مدرسه مي باشد اين نوآموزان از توانايي هاي بهتري نسب به سايرين در خواندن برخوردارند مهمترين عامل پيشرفت دانش آموزان در مدرسه بخصوص در پايه اول است يادگيري مهارتهايي چون سازگاري با محيط - دقت وتمركز حواس نظم پذيري ذهن هماهنگي ديداري حركتي ويادگيري جهت ها مفاهيمي است كه در دوره پيش دبستاني به خوبي آموزش داده مي شود در خصوص رشد هوش وتجارب كودكان نشان دهنده آن است كه 70%رشد ذهني كودكان در سنين 5 تا 8 سال صورت مي پذيرد بنابراين دوره هاي پيش دبستاني مي توانند تاثير به سزايي بر رشد همه جانبه كودك داشته باشند مشروط برآن كه مربيان مراكز با روان شناسي كودك و ويژگي هاي رشد وي در اين سنين آشنايي كامل داشته وامكانات ومحيط برگزاري چنين دوره هايي نيز مناسب رشد ذهني شناختي عاطفي واجتماعي كودكان باشد.
رشد شناختي :
ويژگي كودكان از نظر رشد شناختي خودمداري او مي باششد كه به علت خودمداري كودك قادر به درك ديدگاه ديگران نيست همين عدم درك ديدگاه ديگران توسط كودك باعث لجبازي هاي كودكان در اين سنين است ضمن اينكه كودكان را به شنيدن قصه ها تشويق كرد بايد اوقاتي در نظر گرفت كه كودك به بيان دقيق وعيني آن چيزي بپردازد كه اتفاق افتاده است كنجكاوي طبيعي كودك وعلاقه زياد او به فهميدن منجر به سوالات وپرسش هاي زنجيره اي مي شود كه بايد به اين نياز طبيعي او به طور مناسب پاسخ داد.
رشد اجتماعي :
كودك بيشتر دوست دارد كه با ديگران ارتباط برقرار كند وميل زيادي به همكاري دارد گروه همسالان نقش تعيين كننده اي در شكل گيري شخصيت كودك دارد.
كودكي كه از آزادي عمل لازم جهت آزمايش نقش هاي مختلف محيطي برخوردا باشد ابتكار وبرنامه ريزي در او تقويت مي شود .
كودك احساس امنيت عاطفي مي نمايد وكودك مي آموزد كه با ديگران بسازد وبا آزادي عضو گروه شود وحقوق ديگران را رعايت نمايد و روش هاي جديدي براي ابزار عواطف فراگيرد.
رشد اخلاقي :
كودك به علت محدوديت هاي شناختي قوانين اخلاقي را غير قابل تغيير مي دانند وتفاوتي ميان قوانين اخلاقي وفيزيكي قائل نمي باشد وبه هيچ وجه قادر به تغيير وتفسير موقعيت هاي اخلاقي به روش غير از اجتناب از تنبيه وگرفتن پاداش نيستن وبر اساس نظريات روان شناسي (پياژه وكابرگ) در تربيت اخلاقي كودكان استفاده از تنبيه وسرزنش جايز نيست چرا كه به دروني شدن ارزش ها كمك نمي كند بنابراين به جاي امر ونهي دايم وتنبيه بايد توضيحاتي در خور فهم ومطابق رشد ذهني به كودك داده شود.
رشد رواني جسمي:
در دوره هاي دبستاني شكل گيري هويت جنسي كودك ونقش جنسي (پسر يا دختر بودن ) رخ مي دهد در سه سالگي تقريبا پسران ودختران تفاوتهاي جسمي خود را مي فهمند ودر حدود پنج سالگي در مي يابند كه در آينده مرد يا زن خواهند شد.
منابع : روان شناسي رشد- جمعي از مولفان - انتشارات سمت
زمينه ي روانشناسي - اتكينسون وهليارد ترجمه براهن وهمكارن

هدف از ايجاد مراكز پيش دبستاني كمك به رشد جسمي ،ذهني ، عاطفي و اجتماعي نوآموزان و در نهايت كمك به شكوفايي استعداد ها و علايق آن ها مي باشد .يكي از مهم ترين وظايف اين مراكز ايجاد ميحطي امن ،سالم ،مطلوب همچون كانون گرم خانواده براي كودكان است . تحقق چنين هدفي از دو بعد امكان پذير مي باشد

اول : تامين نيروي انساني متخصص و كار آمد (مربيان )

  دوم : چگونگي اصول طراحي فضاي فيزيكي مناسب جهت احداث چنين مراكزي چنانچه بر اين باور باشيم كه انجام طراحي فضايي صحيح و منطقي مي تواند هدايت كننده و مبين عملكرد هاي منطبق با آن باشد اغراق نخواهد بود كه براي بعد دوم ارزشي همانند بعد اول قايل باشيم

از اين رو ضابطه مند نمودن چنين فضا هايي اين امكان را براي برنامه ريزان آموزشي و طراحان و دستگاه هاي اجرايي فراهم مي آورد كه با شناخت نياز ها و روحيات استفاده كنندگان از اين فضاها بتوانند به ايجاد محيط هاي پرورشي و آموزشي مطلوب و استاندارد براي گروه هاي سني پيش دبستاني دست يابند .و از طرف د يگر از اختصاص ساختمان هاو فضا هاي نا مناسب به اين مراكز يا ا عمال سليقه ها و نظرات شخصي مختلف در طراحي اجتناب شود .

لذا با همكاري گروهي از كارشناسان و با بهره گيري از منابع و ماخذ اقدام به تهيه و تدوين اصول و ضوابطي شده كه اميد است با بكار گيري نكات مندرج در اين آئين كار بتوان در امر برنامه ريزي و طراحي فضا هاي پيش دبستاني منطبق با استاندارد هاي رسمي و متداول عمل نمود .

نكاتي در مورد تجهيزات پيش دبستاني

    *      قرار گرفتن كلاس در طبقه هم كف

    *      نزديك بودن كلاس به سرويس هاي بهداشتي

    *      در نظر گرفتن كلاس بزرگ با نور كافي و تهويه مناسب و فضا هاي باز حداقل 6 متر مربع براي هر نوآموز – قابل شستشو بودن و لغزنده نبودن كف كلاس

    *      وجود حفاظ پنجره هاي كلاس و راه پله ها

    *      استفاده از رنگ هاي روشن و قابل شستشو در رنگ آميزي ديوارها

    *      وجود وسايل ايمني و كمك هاي اوليه :

الف- عدم وجود زواياي تيز و برنده

ب- نصب كليد و پريز (مجهز به در پوش) مناسب و قرار گرفتن در ارتفاع مناسب

    *      وجود سيستم حراراتي و برودتي و تهويه در كلاس

    *      انجام عايق بندي هاي لازم به منظور عدم تبادل حرارتي

  *    اختصاص دادن بخشي از حياط مدرسه به زمين بازي

لازم است تمهيداتي براي امنيت نوآموزان در فضاي بازي در نظر گرفته شود از اين رو پوشاندن زمين بازي كودكان از كف پوش اسفنجي ،چمن و يا مواردي كه احتمال آسيب ديدن كودكان را به حداقل مي رساند ضروري است .نبودن موانع آسيب زا و همه ي وسايلي كه احتمال خطر را افزايش مي دهد بايد د ر فضاي بازي كودكان مورد توجه قرار گيرد

   *    عدم وجود موانع آسيب زا در محيط

امكانات و تجهيزات پيش دبستان

     امكانات و تجهيزات به وسايل گفته مي شود كه به منظور اجراي برنامه هاي مراكز پيش دبستاني مورد نياز است و ارتباط مستقيم با پرورش ،آموزش و نگهداري كودكان دارد .

v     تهيه ميز و صندلي چوبي متناسب با قد كودكان

v     تهيه كمد يا قفسه هاي نگهداري وسايل كودكان – نصب كليه تجهيزات در فرو رفتگي ديوار – قفسه ها بايد براي كودكان قابل دسترس باشد و در آن لوازمي چون كاغذ هاي رنگي ،مداد رنگي ،آب ،رنگ ،قلم مو ،برگه هاي مجلات و... قرار گيرد – قفسه هاي در دار و غير قابل دسترس براي كودكان بطوري كه مربيان بتوانند وسايلي چون قيچي ،انواع رنگ و وسايل برنده و تيز را در آن قرار داده و در موقع لزوم و تحت نظارت آن ها در اختيار كودكان قرار دهند

v     قفس مخصوص نگهدار ي پرندگان و حيوانات اهلي كوچك در صورت تمايل مربيان به آشنا كردن كودكان با اين قبيل موجودات

v     يك جعبه كوچك خاك براي پرورش گل ها ،گياهان يا سبزيجات به منظور آموزش كاشت و پرورش گل و گياه به كودكان (در صورت استفاده از جعبه خاك براي پرورش گياه ،الزاما از خاك هاي عاري از هر گونه آلودگي به كار گرفته شود .

ياد آوري : جهت آموزش مفاهيم علوم و رياضي ،مربي مي تواند از پديده هاي موجود در طبيعت و اشياءغير مصرفي نيز استفاده نمايد

تجهيزات آموزش رياضي :

منتخبي از وسايل زير :

ترازو ،ساعت ،خط كش ،سطل در اندازه هاي مختلف ،قطره چكان ،انواع كش ، انواع ظرف با دهانه هاي گشاد و تنگ و كشيده ،مكعب هاي چوبي در اندازه هاي مختلف ،انواع قالب ها ،احجام مكعب و مخروط و استوانه و...

تجهيزات آموزش علوم

منتخبي از وسايل زير :

قفس جهت نگهداري حيوانات اهلي ،قالب هاي حيوانات ،ذره بين ،آهن رباي نعلي شكل ،دماسنج ،آكواريوم ،شيلنگ ،پلاستيك، وان مخصوص كار با آب ،بيلچه باغباني ، سطل آب ،جعبه هاي كوچك براي كاشت گياه ،ظروف پلاستيكي ،اسفنج ،پيمانه ،انواع دانه هاي گياهان ،پوست خشك درختان ،چراغ قوه ،انواع صافي ،آينه ،چوب پنبه ،قرقره متحرك ،ماكت كره زمين ،ماكت اسكلت بدن ،ماكت اندام مختلف بدن

تجهيزات موسيقي :

بلوك هاي توليد كننده صدا يا زيلو فون ،انواع مختلف طبل ،مثلث موسيقي ،زنگوله در اندازه و جنس هاي مختلف ،دايره زنگي ،سنج ،شيپور ،فلزات ،انواع نوارهاي موسيقي كودكانه ،ميز ،ضبط صوت ،انواع سوت

تجهيزات هنر و كاردستي :

سه پايه نقاشي ،انواع تجهيزات نقاشي شامل پاستل ،آبرنگ ،گواش ،مداد رنگي ،مداد شمعي ،زغال طراحي ،رنگ هاي انگشتي ،رنگ هاي خوراكي ،ماژيك ،رنگ پودري

انواع كاغذ ،مقواهاي نقاشي ،تخته شاسي ،گيره هاي كاغذ ،قيچي هاي كوچك ،قلمو ،ظروف مختلف براي درست كردن رنگ ،انواع خمير انواع چسب

تجهيزات كتاب خواني :

مجموعه حداقل 80 كتاب متناسب با گروه هاي سني مختلف كودكان ،تابلوي قصه گويي با پارچه فوتر ،تشك نرم براي قصه گويي ،كارت هاي كتاب خواني ،مجموعه اي از نوار قصه هاي كودكان

تجهيزات صوتي و تصويري :

تلويزيون ،ويدئو ،نوارهاي ويدئو يي مخصوص كودكان ،ضبط صوت ،نوارهاي كاست كودكانه ،پرژكتور ،فيلم استريپ

اسباب بازي ها :

وسايل تعادلي شامل : تخته تعادل ،نردبان ،طناب براي آويزان شدن ،ميله تعادلي ،تاب ،تخته پرش ،چهار پايه هاي كوچك به ارتفاع 20 سانتي متر – اسب چوبي ،الاكلنگ چوبي چند كاره ،قايق متحرك ،سرسره مخصوص فضا ي بسته

تجهيزات فضاي باز مراكز پيش دبستاني :

تاب ،سرسره ،الاكلنگ ،وسايل چرخدار از جمله چرخ دستي و گاري ،بلوك ،بشكه ،توپ ،طناب ،حوضچه مخصوص شن بازي با روكش مناسب